Met dit oude ezelsbruggetje spel je elk voltooid deelwoord zonder fouten

By november 17th, 2020Schrijftips algemeen
voltooid deelwoorden

Als je moeite hebt met voltooid deelwoorden, ben je in goed gezelschap. De beroemde schrijver William Shakespeare spelde ze om de haverklap verkeerd. In zijn toneelstukken schreef hij het voltooid deelwoord blessed (gezegend) bijvoorbeeld vaak als blest (gezegent, fout dus).

Jij hoeft dit soort fouten niet te maken. In deze blog leg ik je binnen drie minuten uit hoe je voltooid deelwoorden perfect spelt met ’t kofschip en een andere, supersnelle methode.

(Maak ik dan nooit spelfouten? Natuurlijk wel, iedereen maakt ze, ook al je de regels kent. Maar de kans wordt wel kleiner na het lezen van dit artikel)

Wat is een voltooid deelwoord? 

Een voltooid deelwoord is een werkwoordsvorm waarmee je laat zien dat iets al gebeurd is.  Oftewel: datgene wat je beschrijft is voltooid verleden tijd. Een voltooid deelwoord begint bijna altijd met een voorvoegsel als be-, ge- her-, of -ver

Je schrijft bijvoorbeeld:

Ik heb gelachen. 
Wij hebben hem beroofd.
Zij hebben gefietst

Jullie zijn verloofd.

De vetgedrukte woorden zijn allemaal voltooid deelwoorden. Je benadrukt ermee dat de handeling (het lachen, het roven, het fietsen) is afgelopen. Je gebruikt ze ook in specifieke situaties, als je wil benadrukken dat iets niet meer aan de gang is (dus niet te vaak)   

Hoe spel je een voltooid deelwoord zonder fouten? 

Eindigt je voltooid deelwoord op een d, of een t? Dat is één van de lastigste vragen in de Nederlandse spelling. 

De snelste manier om dit te achterhalen, is de verleden tijd checken. Zet het voltooid deelwoord eerst in de verleden tijd, spreek deze werkwoordsvorm vervolgens hardop uit en bepaal of je een d of een t hoort.  Bijvoorbeeld: 

Goochelen –> verleden tijd is goochelde –-> je hoort een d, dus gegoocheld.

Fietsen –> verleden tijd is fietste –-? je hoort een t, dus gefietst

Maar let op: deze methode is niet waterdicht. Soms is het lastig te bepalen of je de verleden tijd van een werkwoord met een d of een t schrijft. Neem bijvoorbeeld het werkwoord niezen. Is het niesde of nieste? En kniesde of knieste? Dat kun je veel moeilijker op gevoel zeggen. In zo’n geval komt het kofschip van pas.  

’t Kofschip

Als je twijfelt, neem dan iets meer tijd en kies dan voor de meest betrouwbare methode om voltooid deelwoorden te spellen: ’t kofschip. Je kent dit ezelsbruggetjes vast nog uit de schoolbanken. Met het kofschip kun je in twee stappen onomstotelijk vaststellen of je de verleden tijd en het voltooid deelwoord van een werkwoord met een d of een t schrijft.   

Hoe werkt het kofschip? 

1 – Bepaal de stam van het werkwoord waarvan je de verleden tijd en het voltooid deelwoord wil achterhalen. De stam vind je door het hele werkwoord te nemen en daar de uitgang –en vanaf te halen. 

De stam van het werkwoord niezen of kniezen, vind je zo: niezenen = niez.
Kniezen – en = kniez.

2. Kijk nu of de laatste letter van de stam in het woord ’t kofschip of fokschaap zit. Zit deze wél in ’t kofschip? Dan schrijf je de verleden tijd en het voltooid deelwoord met t aan het einde. Zit de laatste letter van de stam niet in ’t kofschip, dan schrijf je de verleden tijd en het voltooid deelwoord met een d na de stam.  

Bij kniezen is de stam kniez. De laatste letter (z) zit niet in het kofschip, dus de verleden tijd is kniesde en het voltooid deelwoord is gekniesd.

Bij niezen is de stam niez. De laatste letter (z) zit niet in het kofschip, dus de verleden tijd is niesde en het voltooid deelwoord is geniesd (maar dit is een geval apart, onderaan dit artikel lees je waarom je geniest toch ook correct is.

Gebruik het kofschip

Als je met 100 procent zekerheid de juiste spelling wil vinden, kun je dus het beste met het kofschip werken, ook bij werkwoorden als fietsen of goochelen.

Fietsen – de stam is fiets – de laatst letter (s) zit in het kofschip – dus verleden tijd is fietste en gefietst.   

Leiden – de stam is leid – de laatste letter (d) zit niet in het kofschip – dus verleden tijd is leidde en geleid

William Shakespeare had pech, want in het Engels werkt ’t kofschip niet. Maar zijn fouten kwamen ook goed van pas. Enkele jaren terug werd er een onbekend werk van William Shakespeare ontdekt. Zijn naam stond er niet bij, maar historici herkenden zijn werk aan de verkeerd gespelde voltooid deelwoorden

*Gek genoeg wordt het voltooid deelwoord geniest óók beschouwd als een correcte spelling. Je mag niezen namelijk ook spellen als niesen. In dat geval zit de laatste letter van de stam (niesenen = nies) wél in het kofschip. Bij kniezen is er maar één correct antwoord: gekniesd.

Lees hier alle schrijftips op Schrijfvis, of in ieder geval:
Bij deze 11 woorden liggen spelfouten op de loer
Dit is waarom iedereen soms dt-fouten maakt
Moet jij op voltooid deelwoord-dieet? Lees dit artikel

Geen schrijftips missen? Schrijf je in voor de Schrijfvis-nieuwsbrief en ontvang de beste schrijftips in je mailbox.

Wil je een boek schrijven? Abonneer je dan op de Boekschrijfvis – mijn speciale nieuwsbrief voor schrijvers van boeken en korte verhalen. 

Luister de Schrijfvis-podcast

Professionele schrijvers nemen je mee in hun schrijfproces zodat jij ervan kunt leren. Aflevering 1: kinderboekenschrijver Jozua Douglas

Online cursus: Topartikel

Wil je meer lezers trekken met je teksten? Volg dan mijn online cursus Topartikel – voor bloggers, tekstschrijvers en iedereen die lezers voor zich wil winnen met goed geschreven artikelen. In de video hieronder leg ik uit wat je leert in de cursus.

Klik op de oranje button hieronder voor meer informatie. Als je je inschrijft, krijg je meteen toegang tot de cursus Topartikel. En vanwege de corona-crisis geef ik je gratis persoonlijke feedback op het eerste artikel dat je met de cursus schrijft.

Online cursus Topartikel - bekijk, betaal en begin

Houd je van creatief schrijven? Volg dan online videoworkshop Korte verhalen schrijven – ontgrendel je verbeeldingBetaal en begin vandaag nog – al 250 mensen gingen je voor!


Dennis Rijnvis

About Dennis Rijnvis

Dennis Rijnvis, journalist voor onder meer De Volkskrant, Quest, Nu.nl en Psychologie Magazine. Maar ook schrijver van de thriller Savelsbos, uitgegeven door Cargo/De Bezige Bij. Op dit blog deel ik mijn inzichten en ervaringen op het gebied van schrijven.

Leave a Reply