Dit is naamwoordstijl – je gebruikt deze stijl onbewust om gewichtig over te komen, maar je stompt je lezers ermee af

naamwoordstijl

Soms pleeg je onbewust een moord wanneer je een artikel schrijft, nou ja een taalkundige moord. Je draait één of meerdere werkwoorden de nek om, zonder erbij na te denken. Pas las ik bijvoorbeeld deze zin in mijn artikel over motivatiebrieven schrijven.

Een motivatiebrief schrijven begint bij het bedenken van persoonlijke voorbeelden en anekdotes die jouw kwaliteiten op een levendige manier illustreren

Met deze zin is op zich weinig mis. Maar als je goed kijkt, zie je dat het belangrijkste werkwoord in de zin – bedenken – is omgevormd tot een zelfstandig naamwoord. Deze manier van schrijven wordt ook wel naamwoordstijl genoemd. Als je een werkwoord omtovert tot zelfstandig naamwoord, klinkt dat voor je gevoel belangwekkend – alsof het een vaardigheid is die zo belangrijk is dat je er een lidwoord voor moet zetten: het bedenken.

Naamwoordstijl: de nadelen

Schrijvers van zakelijke teksten vervallen vaak in naamwoordstijl als ze gewichtig willen overkomen. Soms krijgt de stijl zelfs de overhand. Neem bijvoorbeeld deze tekst van wetenschapsorganisatie NWO.

Het doel van het financieringsinstrument Promoties in de geesteswetenschappen is om de aanwas en de doorstroom van jong talent in de geesteswetenschappen een impuls te geven. De faculteiten geesteswetenschappen van de betrokken universiteiten organiseren de voorselectie voor dit programma. De procedure voor toekenning van financiering verloopt in deze ronde in twee fasen. In de eerste fase kunnen consortia een startaanvraag indienen met een idee voor het uitvoeren van praktijkgericht onderzoek binnen het beroepsonderwijs. De consortia met de beste ideeën voor een onderzoeksproject krijgen financiering om dit idee verder uit te werken tot een volledige onderzoeksaanvraag in de volgende fase.

Bijna elk werkwoord (doorstromen, selecteren, toekennen, financiëren, uitvoeren) is omgevormd tot zelfstandig naamwoord. Ben je onder de indruk? Of ben je ergens halverwege afgehaakt?

Als schrijver houd je met naamwoordstijl vooral jezelf voor de gek. Je lezer zal je tekst niet met meer interesse lezen door alle zelfstandige naamwoorden, integendeel. Met de naamwoordstijl zuig je werkwoorden (en dus actie) uit je tekst. Je verhaal wordt daardoor saaier en afstandelijker.

Naamwoordstijl omschrijven

Als je naamwoordstijl verhelpt, verbetert de leesbaarheid van je artikel onmiddellijk. Neem de zin uit mijn artikel over motivatiebrieven schrijven.

Een motivatiebrief schrijven begint bij het bedenken van persoonlijke voorbeelden en anekdotes die jouw kwaliteiten op een levendige manier illustreren

Ik kan dit ook zo opschrijven:

Als je een motivatiebrief schrijft, is het belangrijk dat je persoonlijke voorbeelden en anekdotes bedenkt die jouw kwaliteiten levendig illustreren.

Deze zin klinkt meteen een stuk warmer. Dat heeft twee redenen. Ten eerste is bedenken weer gewoon een werkwoord, waardoor de zin meer actie krijgt. Daarnaast dwingt het werkwoord me een handelende persoon (‘je’) aan de zin toe te voegen. De lezer kan zich daardoor met iemand  identificeren; de zin wordt menselijker.

Geen ramp

Natuurlijk is het geen ramp om af en toe een zin met naamwoordstijl te gebruiken. Maar als je de stijl te ver doorvoert (zoals in het eerder genoemde fragment van NWO) moet je ingrijpen om de menselijkheid in je tekst terug te brengen, anders stomp je je lezers af met alle gekunstelde zelfstandige naamwoorden.

Je zou de tekst van NWO ook als volgt kunnen formuleren met minder zelfstandige naamwoorden en meer actie.

We willen met het financieringsinstrument Promoties in de geesteswetenschappen meer jong talent kweken en laten doorstromen in de geesteswetenschappen. De faculteiten geesteswetenschappen van alle universiteiten die meedoen aan het project, zullen de deelnemers selecteren. De procedure verloopt in twee fasen. In de eerste fase dienen consortia hun idee in voor  praktijkgericht onderzoek binnen het beroepsonderwijs. De instellingen met de beste ideeën krijgen financiering om hun plan verder uit te werken tot een volledige onderzoeksvraag en gaan naar de tweede ronde.

Hieronder geef ik 5 tips om naamwoordstijl bij jezelf te herkennen, te omzeilen of juist te koesteren (want soms komt de stijl wél goed van pas).

1 –Vermijd saaie werkwoorden

Hoe sprekender je werkwoorden zijn, hoe meer je zinnen gaan leven. Als je te veel naamwoordstijl gebruikt, bevat je tekst vooral saaie werkwoorden zoals ‘zijn’, ‘worden’, ‘plaatsvinden’ en ‘gebeuren’. Alle werkwoorden staan namelijk in dienst van de tot zelfstandig naamwoord omgevormde werkwoorden waarmee je je tekst is doorspekt.

Dus niet:
Het voetbal vindt vooral in de avonduren plaats.

Wel:
We voetballen vooral ’s avonds

Niet:
Stervoetballer Neymar beging een opzichtige duikeling.

Wel:

Stervoetballer Neymar dook opzichtig naar de grond. 

Lees ook:
Beeldend schrijven? Vermijd deze 10 werkwoorden

2 – Denk in beelden

Als je in de naamwoordstijl schrijft, bevatten je zinnen veel zelfstandige naamwoorden waarbij je je niet meteen een beeld kunt vormen: de selectie, de toekenning, de financiering, het schrijven, de verzorging. Het zijn vage begrippen. Logisch, want dit zijn eigenlijk werkwoorden – handelingen dus, maar dan zonder de personen die uitvoeren. Daardoor krijg je er geen helder beeld bij.

Kortom: kies voor zelfstandige naamwoorden die wel meteen een beeld oproepen: de hond, de lantaarnpaal, het masker, de autoband en theelepeltje, de vis.

3 – Schrap overbodige hulpwerkwoorden

Of je ze nu in naamwoordstijl schrijft of niet, hulpwerkwoorden kun je vaak schrappen. Hoe meer hulpwerkwoorden je in een zin stopt, hoe zwakker de boodschap. Neem deze eerder behandelde zin uit de NWO-tekst.

In de eerste fase kunnen consortia een startaanvraag indienen met een idee voor het uitvoeren van praktijkgericht onderzoek binnen het beroepsonderwijs

Dat kan met minder werkwoorden (uitvoeren kun je zo schrappen)

In de eerste fase kunnen consortia een startaanvraag indienen voor praktijkgericht onderzoek binnen het beroepsonderwijs. 

Het kan zelfs nog korter (kunnen kan ook weg)

In de eerste fase dienen consortia een startaanvraag in voor praktijkgericht onderzoek binnen het beroepsonderwijs

4 – Houd je tekst menselijk

Als je je tekst volstopt met naamwoordstijl, verdwijnen de mensen uit je verhaal. Zorg ervoor dat je handelende personages benoemt in je zinnen. Je lezer kan zich dan veel meer bij je artikel voorstellen.

Dus niet:
Het gezang op het altaar was prachtig

Wel:
De misdienaars op het altaar zongen prachtig

Niet:
De selectie van het beste gedicht zal met de grootste zorg worden uitgevoerd.

Wel:
De drie beste dichters van Nederland zullen het beste gedicht zorgvuldig selecteren.

5 – Naamwoordstijl om niet te shockeren

Naamwoordstijl is niet altijd een zwaktebod. Wanneer je als verzekeraar bijvoorbeeld over delicate onderwerpen als de dood schrijft, wil je juist niet dat je lezer zich meteen identificeert met wat je schrijft. Het is dan slim om de handelende persoon uit je zinnen te snijden.

In geval van overlijden wordt de volledige premie uitgekeerd aan de nabestaanden.

Voor verkopers die algemene voorwaarden schrijven, geldt hetzelfde. Je wilt niet dat de lezer zich meteen identificeert met wanbetalers. Naamwoordstijl biedt uitkomst.

Als de betaling niet op tijd plaatsvindt, wordt er een incassobureau in de arm genomen.

Meer van dit soort valkuilen vermijden? Volg in Den Haag mijn drie uur durende schrijfcursus Zakelijk schrijven met aantrekkingskracht  

Geen schrijftips missen? Schrijf je in voor mijn algemene nieuwsbrief, de Schrijfvis.

Wil je een boek schrijven? Meld je dan aan voor de Boekschrijfvis – mijn speciale nieuwsbrief voor schrijvers van boeken en korte verhalen. 

 

Lees ook:

 

 

 

Dennis Rijnvis

Over Dennis Rijnvis

Dennis Rijnvis, journalist voor onder meer De Volkskrant, Quest, Nu.nl en Psychologie Magazine. Maar ook schrijver van de thriller Savelsbos, uitgegeven door Cargo/De Bezige Bij. Op dit blog deel ik mijn inzichten en ervaringen op het gebied van schrijven.

10 Comments

  • Nicky schreef:

    Ha Dennis, goed verhaal! Ik kon me vinden in wat je schreef. Ik vermoed dat ik die naamwoordstijl onbewust regelmatig toepas, oeps. Wel had ik nog een vraag. Waarom gebruik je ‘zullen’ in onderstaand voorbeeld? Vanuit ervaring/cursussen die ik volgde, kreeg ik het advies passieve werkwoorden zo min mogelijk te gebruiken. Dit omdat het ook minder actief is.
    Mijn optie is dan: De drie beste dichters van Nederland selecteren zorgvuldig het beste gedicht.

    Wel:
    De drie beste dichters van Nederland zullen het beste gedicht zorgvuldig selecteren.

    • Dennis Rijnvis schreef:

      Hoi Nicky,

      Thanks.
      Ik formuleer de zin op deze manier omdat ik iets aankondig dat in de toekomst gaat gebeuren. Het zou een zin uit een wedstrijdreglement kunnen zijn.
      Zullen is hier overigens ook niet passief. Het onderwerp onderneemt nog steeds actie, het ondergaat niets.
      De zin wordt passief als ik schrijf: vanavond zal het beste gedicht worden geselecteerd. (nu is er geen handelend persoon meer, en het onderwerp – het gedicht – ondergaat iets, en is dus passief)
      Je hebt wel gelijk dat het beter is om zo min mogelijk hulpwerkwoorden zoals ‘kunnen’ en ‘zullen’ te gebruiken. Maar dat betekent niet dat je het nooit mag doen. Soms heeft ‘zullen’ wel een functie.

      • Nicky schreef:

        Thanks voor je uitleg en je snelle reactie natuurlijk :-)! Geeft me weer extra inzicht in de (on)mogelijkheden van onze taal. Want hoewel ik veel schrijf, soms is mijn creativiteit voor het goochelen met woorden tijdelijk met vakantie.

  • Miriam de Heer schreef:

    Hoi Dennis, goed onderwerp! Ik weet dat het schrijven (sic) van naamwoordstijlen niet mooi/actief is maar ik vind het vaak moeilijk om het te omzeilen. Je tips gaan mij helpen. Maar wat ik niet mooi vind: ‘is het belangrijk’. Hoezo is het belangrijk? Schrijf je dan ook dingen die er niet toe doen? Wat vind je van:
    Als je een motivatiebrief schrijft, is het belangrijk dat je persoonlijke voorbeelden en anekdotes bedenkt die jouw kwaliteiten levendig illustreren. =>
    Illustreer in een motivatiebrief je kwaliteiten met voorbeelden en anekdotes. Dat maakt je brief levendiger en persoonlijker.

  • Jan Merton schreef:

    Beste Dennis, je schrijft:
    Dus niet: Het gezang in de kerk was prachtig
    Wel: De misdienaars zongen prachtig

    Ik ben het hier niet mee eens. De eerste zin roept bij mij een beeld op van een kerk waarin ik prachtige liederen hoor. De nadruk ligt hier op het gezang en op de kerk (locatie). Bij de tweede zin ligt de nadruk op de misdienaren en is de locatie helemaal weggevallen.

    Vriendelijke groet ,
    Jan Merton

  • Myra van der Vuurst schreef:

    Beste Dennis,

    Interessant stuk. Maar ik ontdekte wel een klein foutje in je tekst:

    De lezer kan zich daardoor met iemand kan identificeren; de zin wordt menselijker.

    Twee keer ‘kan’. Eén lijkt me genoeg. 😉

    Groetjes,
    Myra

  • Margreet Rotte schreef:

    Grappig, in de teksten van 2 verschillende opdrachtgevers waar ik nu mee bezig ben, komt de naamwoordstijl vaak voor. Je artikel zette me weer even op scherp. Ik heb ze allemaal opgespoord en aangepast. Bedankt!

  • Anne schreef:

    Wat een heerlijke, intelligente blog. Heel verfrissend en leerzaam om dit te lezen in plaats van ‘welke filter krijgt de meeste likes op Instagram’. Ik ga je blog in de gaten houden!

Reageer

Verhelder je teksten

Ontvang maandelijks de beste schrijftips (gratis)