Skip to main content

Zoek je het lijdend voorwerp in een zin? Maak deze fout niet

By 3 juli 2022november 19th, 2022Taal en spelling
lijdend-voorwerp-comic

Als je het lijdend voorwerp zoekt in een zin, kun je meestal een simpel ezelsbruggetje gebruiken. Eerst spoor je het onderwerp en het gezegde op. 

Daarna hoef je jezelf nog maar één simpele vraag te stellen die bestaat uit de volgende onderdelen: wie of wat + gezegde + onderwerp

Dat gaat in de meeste gevallen goed. Kijk maar naar de zin hieronder.

Lijdend voorwerp vinden: een voorbeeld

Ik bak een bananenbrood. 

Het gezegde vind je door eerst de zin vragend te maken (bak ik een bananenbrood?). De persoonsvorm (hier ook het gezegde) komt dan vooraan te staan. Dat is ‘bak’.

Het onderwerp is ‘ik’. (want: wie bakt? Ik.)

De vraag wordt dan: wie of wat bak ik? Het antwoord is natuurlijk: een bananenbrood. Dat zinsdeel is dus het lijdend voorwerp. 

Maak deze fout niet

Toch werkt dit ezelsbruggetje niet altijd. Het is beter om de betekenis van lijdend voorwerp tot je door te laten dringen. Het is de persoon of het ding dat het belangrijkste werkwoord in de zin ondergáát. Daar moet je dus naar zoeken.  

In de zin ‘ik bak een bananenbrood’, zie je dat ook. Het brood ondergáát het bakken. 

Maar neem nu deze zin: 

Wij betalen honderd euro aan de circusdirecteur

Als je hier het eerste ezelsbruggetje gebruikt, kan je de mist in gaan.

Voorbeeld van een verkeerde vraag

Als je het lijdend voorwerp nu wil vinden, stel je jezelf de vraag: wie of wat betalen wij? En dan zou je kunnen denken dat de circusdirecteur het lijdend voorwerp is. 

Maar de circusdirecteur ondergaat het betalen niet. Hij ontvangt iets. Hij is daarom het meewerkend voorwerp. 

Onthoud ook dat een zinsdeel waar een voorzetsel (zoals ‘aan’, ‘voor’ of ‘op’) voor staat nooit het lijdend voorwerp kan zijn. 

Kijk dus liever welk ding of persoon het belangrijkste werkwoord in de zin ondergáát. 

Welk zinsdeel ondergaat het werkwoord?

Het belangrijkste werkwoord in de zin over de circusdirecteur is betalen. Wie of wat ondergaat dat? 

Het geld. Dat is dus het lijdend voorwerp.  

Of neem de zin: 

Liselotte verlaat haar vriend Gerard. 

Wie of wat ondergaat het belangrijkste werkwoord? Gerard. Hij is dus het lijdend voorwerp. 

Niet in elke zin zit een lijdend voorwerp

Je zult niet altijd een lijdend voorwerp vinden in een zin. Neem dit voorbeeld. 

De hond gedraagt zich onrustig. 

Het belangrijkste werkwoord is ‘gedraagt’. Maar wie of wat ondergaat dat? Niet of niemand. Er staat geen lijdend voorwerp in deze zin. 

Dat komt omdat deze zin een naamwoordelijk gezegde heeft. waarin het onderwerp iets ís. Er zit dan nooit een lijdend voorwerp in. (Lees hier even wat een naamwoordelijke gezegde is).  

Ook in deze zin zit een naamwoordelijk gezegde:

Dus ik ben weer het lijdend voorwerp? 

Het onderwerp doet namelijk niets, het is iets. Het zinsdeel ‘lijdend voorwerp’ is hier dus gek genoeg géén lijdend voorwerp. Kortom: pas op met zomaar iets of iemand het lijdend voorwerp noemen in een zin.

Lees ook:

Mis geen schrijftips…

Schrijf je net als 10.000 anderen in voor mijn wekelijkse schrijftip. De ‘gouden’ tip ontvang je meteen! Klik op de mail.

Boek schrijven?

Abonneer je op mijn speciale nieuwsbrief voor schrijvers van boeken. Elke week inspiratie en tips.

Wie is Schrijfvis eigenlijk? En wat kun je hier doen?

Klik op de button en neem een kijkje bij de cursussen: je kunt meteen beginnen!

Welke schrijfcursus op Schrijfvis past bij jou? Vergelijk de cursussen

Dit is mijn basiscursus: Pakkend Schrijven!

Schrijf je webteksten, rapporten, mailings of notities en heb je het gevoel dat ze aantrekkelijker kunnen? In mijn cursus Pakkend schrijven leer je de basistechnieken waarmee je elke tekst aantrekkelijker maakt. Bekijk nu deze cursus, tijdelijk slechts 79 euro!

Bekijk de cursus Pakkend schrijven

Voor gevorderden: cursus Storytelling in je tekst

Ga een stap verder en leer hoe je van je tekst een onweerstaanbaar verhaal maakt. In deze cursus oefen je met concrete schrijftechnieken die je steeds opnieuw kunt inzetten om je artikelen meer spanning, structuur en verrassing te geven.

Bekijk de cursus Storytelling in je tekst

Creatief schrijven? Ontgrendel je verbeelding

Houd je van creatief schrijven? Volg dan de online videoworkshop Korte verhalen schrijven – ontgrendel je verbeeldingBetaal en begin vandaag nog. Al 250 mensen gingen je voor! Na afloop heb je gegarandeerd een kort verhaal geschreven. Soms is een kort verhaal de eerste stap naar een boek.

Bekijk de cursus Kort verhaal - ontgrendel je verbeelding

Luister de Schrijfvis-podcast

Verrassende interviews met inspirerende schrijvers, copywriters, journalisten zoals Mensje van Keulen, Govert Schilling, Aartjan van Erkel, Jozua Douglas en de bekendste literair agent van Nederland.

Luister de podcast

Dennis Rijnvis

Dennis Rijnvis, journalist voor onder meer De Volkskrant, Quest, Nu.nl en Psychologie Magazine. Maar ook schrijver van de thriller Savelsbos, uitgegeven door Cargo/De Bezige Bij. Op dit blog deel ik mijn inzichten en ervaringen op het gebied van schrijven.

Leave a Reply