Over timmervrouwen en vroedmannen – hoe belangrijk is genderneutraal schrijven?

Door februari 11th, 2019 Schrijven algemeen

Laatst lunchte ik met mijn stadsgenoot en vriend Jelle Hermus van het blog SoChicken (lees hier hoe hij dat succesvolle blog opzette). We hadden het niet alleen over werk, maar ook over werksters. We zijn namelijk allebei op zoek naar iemand die af en toe ons huis schoonmaakt.

“Maar eigenlijk zoek ik niet per sé een werkster”, zei Jelle. “Het mag wat mij betreft ook een man zijn. Alleen, hoe noem je zo iemand dan? Een werker? Dat klinkt raar.”

Genderneutraal schrijven?

Dit soort dilemma’s kom je niet alleen tegen in spreektaal. In teksten is het in mijn ogen ook belangrijk om met je taalgebruik mensen van elk geslacht aan te spreken. Vaak zit dat in subtiele woordkeuzes en formuleringen. Juist de details van een tekst zorgen ervoor dat je lezers zich erin herkennen, of juist niet. 

En toch vergeet je het gemakkelijk. Op Schrijfvis schrijf ik een woord soms bijna automatisch in de mannelijke vorm. Neem deze zin:

Je verliest de aansluiting met je lezer als je je bij het schrijven niet verdiept in zijn achtergrond.

Eigenlijk is het het gek om in dit soort situaties de mannelijke vorm als standaard te nemen. Want sinds wanneer zijn lezers vaker mannelijk dan vrouwelijk. Schrijfvis wordt meer gelezen door vrouwen dan door mannen.

Hieronder geef ik vijf tips om je stukken voor iedereen herkenbaar te maken.

1 – Noem mannen en vrouwen expliciet

Als je schrijft over mensen in het algemeen, ga je vaak automatisch over op de mannelijke vorm. Denk aan teksten waarin je het hebt over een bepaald type mens, zoals ‘de automobilist’, of de ‘hondenbezitter’, of ‘de lezer’. In de volgende zin ben je geneigd om diegene aan te duiden als ‘hij’.

Er zijn meerdere manieren om dit op te lossen. Je kunt beide geslachten steeds apart noemen.

Je verliest de aansluiting met je lezer als je je niet verdiept in zijn of haar achtergrond.

(Eigenlijk gek dat we de mannelijke vorm in dit geval altijd eerst vermelden; het is nooit ‘haar of zijn’)

2 – Beter: gebruik de meervoudsvorm

Mannen en vrouwen apart aanspreken is in langere teksten geen goede oplossing. Als je het consequent doorvoert, krijg je erg omslachtige zinnen.  Je kunt op een eenvoudigere manier al je lezers aanspreken, ongeacht hun geslacht: kies voor het meervoud. 

Je verliest de aansluiting met je lezers als je te je niet verdiept in hun achtergrond.

Je zin wordt korter en minder gekunsteld als je het onderwerp omvormt naar het meervoud.

3 – Zoek neutrale woorden

Sommige beroepen of titels hebben van oudsher een mannelijke of vrouwelijke titel. 

Mensen met de functie van CEO bij een multinational worden anno 2018 vaak nog steeds aangeduid als ‘topman’, zie dit artikel in NRC. (Ook al wordt de topfunctie bij bijvoorbeeld Shell toch echt vervuld door een vrouw).

Topmannen verdienen meer dan honderd keer zo veel als werknemer

Waarom dan niet:

Bestuurders verdienen meer dan honderd keer zo veel als werknemers

Of desnoods:

CEO’s verdienen meer dan honderd keer zo veel als werknemers.

Andersom wordt bij  werkster, secretaresse en verpleegster vaak nog voor de vrouwelijke vorm gekozen, terwijl je zo’n titel simpel kunt vervangen door een neutraal woord, dat op zowel mannen als vrouwen kan slaan.  

Bij het uitzendbureau zijn veel vacatures te vinden voor werksters, secretaresses en verpleegsters.  

Dat kan neutraler:

Bij het uitzendbureau waren veel vacatures te vinden voor verpleegkundigen, secretarieel medewerkers en huishoudelijke hulpen.

Soms kan een neutraal woord je zinnen ook korter maken; je hoeft dan niet beide geslachten expliciet te noemen.

De stewards en stewardessen waren erg vriendelijk.

Het cabinepersoneel was erg vriendelijk.

Wat is logisch? Wat vind jij?

Hoe ver ga hiermee? Je zou kunnen betogen dat schrijver ook een mannelijk woord is. Dan zou je het op een blog als Schrijfvis niet meer over schrijvers hebben, maar over auteurs. Dat gaat mij wat te ver. In mijn ogen kan een schrijver zowel mannelijk of vrouwelijk zijn.

Dat is natuurlijk slechts mijn gevoel, want regels zijn er niet op dit gebied in de Nederlandse taal, zo zo blijkt uit dit artikel op Onze Taal over mannelijke en vrouwelijke beroepstitels. 

Wat vind jij? Is het logisch om een mannelijke vorm  als algemene aanduiding te hanteren. Of zou je een vrouwelijke timmerman liever aanduiden als timmervrouw? En zou je een mannelijke verloskundige een vroedman noemen, zoals in dit artikel? Laat je reactie hieronder achter.  

Tot slot een kort raadsel om te laten zien dat mannelijke of vrouwelijke accenten in je tekst een groot verschil kunnen maken, ook voor het begrip van een tekst.

Een man en zijn zoon krijgen een ernstig auto ongeluk. De vader overlijdt ter plekke. De zoon wordt naar het ziekenhuis gebracht, rechtstreeks de operatiekamer in. De chirurg kijkt naar de jongen en zegt: “Ik kan deze jongen niet opereren, hij is mijn zoon!”

Hoe kan dit?

Geen schrijftips van Schrijfvis missen? Schrijf je in voor mijn algemene nieuwsbrief, de Schrijfvis.

Wil je een boek schrijven? Meld je dan aan voor de Boekschrijfvis – mijn speciale nieuwsbrief voor schrijvers van boeken en korte verhalen. 

Lees ook:

7 tips voor zinsopbouw – met dit doodsimpele recept schrijf je mooiere zinnen
Deze zinnen zuigen al het leven uit je teksten
Deze 21 woorden moet ik vaker schrappen – en jij ook
Deze 9 zinsdelen maken je teksten langdradig
Deze 13 leenwoorden komen try-hard over – vermijd ze
Vermijd deze 11 veel gebruikte ‘smurfwoorden’

Dennis Rijnvis

Over Dennis Rijnvis

Dennis Rijnvis, journalist voor onder meer De Volkskrant, Quest, Nu.nl en Psychologie Magazine. Maar ook schrijver van de thriller Savelsbos, uitgegeven door Cargo/De Bezige Bij. Op dit blog deel ik mijn inzichten en ervaringen op het gebied van schrijven.

Reageer

Verhelder je teksten

Ontvang maandelijks de beste schrijftips (gratis)